آداب و معتقدات زمستان در لرستان وشب چله -یلدا-

خوراکیها و بعضی از غذاها و نان سنتی :

قاویت (قاووت)  Qaweyet

اول مقداری گندم مرغوب و مخصوص را در شیر و نمک و زردچوبه می خوابانند و سپس خشک می کنند. این گندم آماده شده را "گنم شیر" Ganem syer  می گویند.

بعد از این گندمها را به وسیله آتش در داخل یک ساج برشته می کنند که در اصطلاح "گنم برشته" می گویند.بعد گندمها را به وسیله دسیر (آسیا دستی) خرد می کنند و با مقداری خاکه قند مخلوط می کنند که این ساده ترین قاووت یا غذای مسافرتی در کوهستانها است. بعضی مواقع به غیر از خاکه قند گندمها را با مقداری مغز گردو و مویز می کوبند که در اینصورت ازرش غذایی بیشتری دارد.

سُغدو

شکم گوسفند یا گوساله ای را پس از خالی کردن پشت و رو کرده و تمیز می شویند و به حالت اول برمی گردانند.

بعد مقداری برنج خیس خورده را با آب و روغن و موراد لازم دیگر از جمله آلو خشک یا آلو بخارا مخلوط می کنند . داخل آن ریخته و با نخ و سوزن در آنرا می دوزند.

سپس آنرا درون یک پاتیل یا پاتیچه که قبلاً کمی آب و روغن در آن ریخته اند قرار می دهند و روی آتش می گذارند تا خوب پخته شود و دم بکشد.

پس از پختن از دیگ درآورده و داخل یک مجمه (مجمعه) گذاشته و سر سفره می آورند، بعد هر نفر به اندازه لازم از آن را با چاقو می برد . با هم می خورند که غذای بسیار لذیذ و سنتی است.

بُرساق  Borsaq

خمیری از آرد گندم با مقداری شیر و خاکه قند همراه به زیره و زردچوبه آماده می کنند. بعد خمیر را لوله کرده و پس از قطعه قطعه کردن، بصورت بیضی های کوچک شکل می دهند و در روغن دنبه گوسفند و یا روغن حیوانی سرخ می کنند.

این نان مقوی و پر انرژی است و حمل آن آسان بوده که گاهی در مسافرتهای طولانی و کوهستانی از آن بعنوان غذای اصلی استفاده می کنند، چون تا مدت طولانی نرم و تازه باقی می ماند و کپک نمی زند.

قرُصه  Qorsa

نان قرصه را از آرد ذرت می پزند. مقداری آرد ذرت را خالص و یا با کمی آرد گندم مخلوط می کنند، کمی هم زردچوبه و نمک به آن اضافه کرده، و بصورت قرصهای کوچک نان روی تاوه (ساج) می پزند این نان را با روغن می خورند.

کلوا شیر  Kelva syer

از آرد گندم خمیر با شیر و خاکه قند با مخلوطی از زردچوبه و گاهی زیره تهیه دیده و بوسیله تنور قرصهای کوچکی از نان می پزند. این نان بیشتر مخصوص مناطق عشایر نشین لرستان است، ازجمله روستاهای بروجرد و الیگودرز.

چزنک رغو، چنگال Cezenak Reqo

خمیری آبکی و نرم بدون خمیر ترش (مایه خمیر) تهیه کرده و آنرا با چنگ روی تاوه(ساج) داغ می ریزند و با انگشتان پهن می کنند، پس از پشت و رو کردن نان خوشمزه و فطیری نازک بنام چزنک آماده می شود که بلافاصله تا سرد نشده در ظرفی قرار می دهند و چند قاشق روغن حیوانی روی آن می ریزند و با خاکه قند مخلوط کرده و چنگ می زنند. این غذا گاهی به خاطر مهمانی از راه رسیده تهیه می شود.این نان در بین اکثر لرستانی هنوز هم طرفداران بسیار زیادی دارد و هنوز هم براحتی و در یک مدت زمان کوتاه در روستاها آماده میشود و میتوان در هرجایی با یک ساج و مقداری آتش نیز آن را تهیه نمود.

گرده  Gerda

نانی که اغلب کوه گردها و شکارچیان در کوه می پزند. از آرد گندم خمیری سفت درست کرده و مقداری پیاز، زردچوبه و زیره و روغن به آن اضافه می کنند. سپس آتشی بزرگ می افروزند تا مخلوطی از آتش و خاکستر بنام بیل مر Byel me  آماده کنند. بعد از آن خمیر را روی سنگ تمیز و تختی پهن می کنند و شکل می دهند و سرانجام قرص بزرگ و ضخیم نان را زیر آتش و خاکستر کرده و می پزند. گاهی هم قبل از سرد شدن با روغن مخلوط کرده و میل می کنند.

/ 1 نظر / 88 بازدید
عابدین بهاروند

سلا م سعید آقا لطف کردی کاش فرصتی داشتم و چند عکس از پشت بام های گلی مخصوص اول قاره را میگرفتم و برایت میفرستادم ما لرها و بخصوص روستاییان اول قاره را با تمام وجود لمس کرده ایم و آنرا جزوی از وجودمان میدانیم و به آن حسی نوستالوژی داریم که تا زنده هستیم همراهمان است امیدوارم دوستان لرستانی در سال آینده جشنواره ای به نام اول قاره در استان برگزار کنند و در این مورد مقالاتی هم ارائه نمایند البته این موضوع را باید به استان منعکس کرد تا اقدام نمایند. باز هم از لطف شما متشکرم